جامعه

مرزهای استانی و سیاسی در مدیریت منابع آبی جایی ندارد

ایران علاوه بر بحران آب از فقر متخصصان علوم اجتماعی برای حل تعارضات اجتماعی در مباحث انتقال آب رنج می‌برد.وقتی که در ایران آمایش سرزمینی اتفاق نیفتاده است،‌ باید بدانیم که بی‌نظمی در کشور وجود داشته؛ یعنی در استقرار صنایع، در استقرار جمعیت فکری صورت نگرفته است.
  یکشنبه ۱۲ دی ۱۳۹۵ ۱۷:۳۳:۰۰

آب را مایه حیات و آبادانی می‌دانند. مایعی که همان طور که لب تشنه آدمی را پاسخ می‌گوید، نبودش می‌تواند نزاع و درگیری را برای بدست آوردنش شدت ببخشد. نزاعی که امروز بخشی از استان‌های ایران را درگیر خود کرده است. البته ایران تنها کشوری نیست که چنین بحرانی را پشت سر می‌گذارد. براساس گزارش سازمان ملل در آینده‌ای نزدیک ۳۱ کشور جهان با کمبود آب مواجه خواهند شد که نام ایران به عنوان یکی از بزرگترین کشورهای درگیر بحران آب یاد می‌شود. براساس این گزارش انتظار می‌رود تا سال ۲۰۲۵ بیش از دو سوم جمعیت جهان در شرایط کمبود جدی آب قرار بگیرند و یک سوم بقیه در شرایط کمیابی آب زندگی کنند. ۵۰ سال دیگر عربستان کاملاً از آب تهی خواهد شد. بحران آب هم اکنون چین، آفریقا، هند، تایلند، مکزیک، مصر و ایران را در نوردیده و این کشورها را با پیامدهای اولیه بی‌آبی مواجه کرده است. رودخانه های اصلی دنیا شامل نیل در مصر، گنگ در جنوب آسیا، رودخانه زرد چین و کلرادوی آمریکا به شدت تهدید می شوند. حتی ۳۳ رودخانه اصلی انگلیس اکنون کمتر از یک سوم آب دارند. کاهش آب رود دانوب نیز به صنعت گردشگری و ماهی گیری صدمه زده است.

 اما در ایران که منبع اصلی آب از طریق بارش به دست می‌آید که به طور طبیعی سالانه ۲۵۲ میلی متر یا ۴۱۳ میلیارد متر مکعب است که در مقایسه با جهان یک سوم متوسط جهان (۸۳۱ میلی متر) و یک سوم آسیا ( ۷۳۲ میلی متر) محسوب می‌شود. به این ترتیب در حالی که یک درصد جمعیت جهان در ایران زندگی می کنند، سهم ایران از منابع آب تجدید پذیر فقط ۳۶ صدم درصد است. حدود ۳۰ درصد بارش به شکل برف و بقیه به شکل باران است که از ۴۱۳ متر مکعب بارش سالانه ۲۶۹ متر مکعب به اشکال مختلف از دست می‌رود. ۹۳‎.۲ درصد از آب باقی مانده صرف مصارف کشاورزی البته به شکلی غیر اصولی و ۱.۷ درصد به صنعت و معدن اختصاص پیدا می‌کند و بقیه به مصارف دیگر می‌رسد.
مصارف آب در ایران در حالی است که به گفته ستار محمودی، قائم‌مقام وزیر نیرو «بیش از ۸۰ درصد منابع آب تجدیدپذیر ایران را مصرف کرده‌ایم و به همین دلیل وضعیت آب تجدید پذیر کشور از خط قرمز جهانی عبور کرده است که بخشی از آن به خاطر محدودیت‌های اقلیمی و بخشی دیگر به دلیل ناهماهنگی و جزیره‌ای عمل کردن متولیان بوده است.» سازمان‌های بین المللی هشدار می‌دهند که اگر جمعیت ایران با همین روند افزایش یابد ایران در سال ۲۰۲۵ درگیر بحران جدی آب خواهد بود. بحرانی که می‌تواند با خود آسیب‌های اجتماعی بسیاری را برای ایران به همراه آورد.

مجتبی‌ نوری، پژوهشگر برتر شرکت‌های آب منطقه‌ای و شرکت مدیریت منابع آب و عضوپیوسته انجمن علمی مدیریت منابع آب ایران  معتقد است که مردم باید این موضوع را بپذیرند که مدیریت آب خط و مرز سیاسی نمی‌شناسد و ایران علاوه بر بحران آب از فقر متخصصان علوم اجتماعی برای حل تعارضات اجتماعی در مباحث انتقال آب رنج می‌برد. او مدیر دفتر مطالعات پایه منابع آب شرکت آب منطقه‌ای البرز است. دفتری که در حدود ۲ هزار و ۴۰۰ پروژه را در سال گذشته مدیریت کرده است. هم اکنون ۷۰ پروژه کلان در دستور کار این دفتر قرار دارد که به عنوان اولویت شماره یک بر روی آنها کار می‌شود.

مشروح کامل گفت‌وگو با عضوپیوسته انجمن علمی مدیریت منابع آب ایران را در ادامه می‌خوانید؛

آیا پروژه‌های انتقال آب در ایران را برای حل بحران بی‌آبی تایید می‌کنید؟ پروژه‌هایی که نزاع‌ها و درگیری‌های پیاپی در استان‌های مختلف را به همراه داشته است.

مسائلی که پیرامون انتقال آب در ایران مطرح می‌شود مباحث اجتماعی و مطالعاتی است. مباحثی که می‌توان آن را مورد تحلیل جامعه شناسی قرار داد که اتفاقا یکی از جنبه‌هایی است که امروز ما ظرفیت خوبی در آن نداریم. ایران امروز علاوه بر بحران آب از عدم حضور متخصصان علوم اجتماعی برای حل تعارضات اجتماعی در مباحث انتقال آب به عنوان یک حوزه بین حوزه ای رنج می‌برد. ما امروز دستمان از حضور تسهیلگرانی که بتوانند در این مباحث ورود پیدا کنند، خالی است.

برخی از فعالان محیط زیست معتقدند که آب‌هایی که از طریق پروژه‌های انتقال آب به شهر‌های دیگر منتقل می‌شوند برای مصارفی غیر از شرب استفاده می‌شوند. آیا این موضوع صحت دارد؟

نظام نامه وزارت نیرو برای برداشت و استفاده از هر قطره آب نوشته شده است. برای برداشت هر قطره آب یک نظام نامه یا دستور العملی وجود دارد و اگر قرار باشد انتقال آبی اتفاق بیافتد باید خیال همه راحت باشد که براساس ضوابطی انجام شده است. کار جدیدی که وزارت نیرو انجام داده است این است که در دشت‌های کشور میزان آب قابل برنامه ریزی را مشخص کرده است. یعنی از این به بعد مشخص است که چه میزان آب برای شرب و چه میزان آب برای صنعت، کشاورزی از دو منبع آب سطحی و آب زیر زمینی برداشت می‌شود. در انتقال بین حوزه‌ای نیز این ماجرا وجود دارد. به این حال انتقال آّب بین حوزه‌ای با مسائل اجتماعی، قومی قبیله‌ای و استانی پیوند خورده است. ما باید این را بپذیریم که مدیریت آب خط و مرز سیاسی و قومی نمی‌شناسد. نباید بگوییم که آبی برای استانی است و استان دیگری حقی از آن آب ندارد. براساس این طرز تفکر مردم استان البزر به خاطر اینکه تا چند سال پیش با تهران یک استان را تشکیل می‌دادند باید پس از جدایی ادعا کنند که آب به آنها تعلق دارد و به تهرانی‌ها آب تعلق نمی‌گیرد. همچنین استان چهارمحال و بختیاری و استان اصفهان که پیش‌ترها یک استان را تشکیل می‌دانند و حالا از هم جدا شده‌اند. مرزهای استانی و سیاسی در مدیریت منابع آبی جایی ندارد. ظرفی که مدیریت منابع آبی در آن انجام می‌گیرد حوضه آبریز است. به همین خاطر همه باید بفهمیم که در قالب این ظرف بزرگ به آب نگاه کنیم. دست اندر کارانی که در این رابطه تصمیم‌گیر هستند حتما اولویت‌های کشور را در نظر می‌گیرند. تمامی پروژه‌هایی که تا به امروز در دست ما بوده باید با پیوست زیست محیطی و اجتماعی در دستور کار قرار گیرد تا کمترین تبعات و آسیب‌ها را داشته باشد.

 مشکل بی‌آبی از کجا آغاز شد؟

وقتی که در ایران آمایش سرزمینی اتفاق نیفتاده است،‌ باید بدانیم که بی‌نظمی در کشور وجود داشته؛ یعنی در استقرار صنایع، در استقرار جمعیت فکری صورت نگرفته است. ما در یک بازه زمانی جمعیتی را در تهران بارگذاری کردیم که به نیازهای آبی آن بی‌توجه بودیم. کلانشهرهای ما با این مشکل روبه‌رو هستند. صنایع هم همین طور هستند و خیلی الگوی خوبی نداشته‌اند. آب قربانی اشتباهاتی شده که دیگران آن را انجام داده است. آب امروز جور بی‌نظمی دیگران را می‌کشد. روزگاری تصمیم‌گیران در ایران جمعیت زیادی را با اهداف سیاسی و اجتماعی در مناطق کم آب مستقر کردند و فکر می‌کردند که دارند به ایران خدمت می‌کنند. در صورتی که اگر همه این اقدامات با برنامه همراه بود، مطمئنا شاهد این بی‌نظمی و بحران در منابع آبی نبودیم.

نهادهای ذیربط امروز برای مدیریت آب چه برنامه‌‌هایی دارند؟

بخش آب رویکردی بین المللی را در دستور کار خود قرار داده است که آن هم رویکرد مدیریت به هم پیوسته منابع آب است. این رویکرد به عنوان یک رویکرد مترقی از ظرفیت و مشاکرت تمامی ذی‌نفعان و ذی مدخلانی که با آب در ارتباط هستند استفاده می‌کند. امروز صرفا وزارت نیرو برای مدیریت منابع آبی نمی‌تواند اقدام مناسبی را انجام دهد بلکه وزارت جهادکشاورزی و وزارت کشور و حتی مردم به عنوان یک بخش اساسی باید در مدیریت آب سهیم باشند و حقآبه تمامی موجودات اعم از انسان و حیوان یا تالاب باید در این مدیریت دیده شوند. این به عنوان یک رویکرد مدرن در دستور کار وزارت نیرو قرار گرفته است و ما برای اینکه مدیریت خوبی داشته باشیم لازم است که همدلی و وفاق ملی داشته باشیم و مباحث مربوط به آب را در فضایی آرام و بدور از احساسات و تنش‌ها مدیریت کنیم.

 با توجه به رویکرد جدیدی که مدیران منابع آبی در ایران پیش گرفته‌اند، آیا این هماهنگی در نهادها و سازمان‌ها ایجاد شده است؟

ما تازه این کار را شروع کرده‌ایم و ادبیات گفت‌وگو را تازه شکل داده‌ایم. بنابراین نباید انتظار داشته باشیم که مثل کشورهای غربی بتوانیم دور یک میز بنشینیم و درباره آب منطقی بحث کنیم و نظرات مخالف را بر بتابیم. این کار شروع شده و در این مدت کم اقدامات خوبی انجام شده و نباید از آن غافل باشیم. اما واقعیت امر این است که این رویکرد به تازگی در دستور کار عملیاتی قرار گرفته و تا رسیدن به نتیجه ملموس زمان زیادی لازم است. اکنون نمی‌توانیم نمره قبولی به این قضیه بدهیم. هنوز هم بین وزارت نیرو و وزارت جهادکشاورزی به وجود اینکه هر دو دستگاه دولتی هستند تعامل خوبی وجود ندارند. چرا که اهدافی که جهاد کشاورزی دنبال می‌کند با اهدافی که وزارت نیرو دارد متفاوت است. ما باید یادبگیریم که با هم چطور صحبت کنیم و چطور خودمان را جای طرف مقابل بگذاریم و چطور فکر کنیم و در آخر چطور تصمیم بگیریم.

منبع:خبرآنلاين

    نظرات

    هدف اصلی آینده ­پژوهی، آینده ­سازی است
    دانش روز
    هدف اصلی آینده ­پژوهی، آینده ­سازی است
    آینده­ پژوهی در هر حوزه­ای و یا موضوعی به «اقدام-زمان» منجر می­شود. یعنی تا جایی که مشخص شود برای برپایی هوشمندانه و تاحدی دلخواه آینده مطلوب چه افرادی (و یا چه سازمان­هایی)، چه اقداماتی را در چه زمان­هایی باید انجام دهند. تا بتوان یک جریان هماهنگ و اثربخش در مسیر تحقق چشم­ انداز ایجاد کرد.
    در جهان تکنولوژی متغیر های محیطی پرشتاب تر، پیچیده تر و ناشناخته تر از تدابیر مدیریتی ما در حرکت است
    دانش روز
    در جهان تکنولوژی متغیر های محیطی پرشتاب تر، پیچیده تر و ناشناخته تر از تدابیر مدیریتی ما در حرکت است
    ما هم اكنون سوار بر موج تكنولوژي در حال پيشروي به سوي آينده هستيم و اگر خود در اين مسير حركت نكنيم، در سالهاي آينده بازار هدف و مصرف كشورهاي توسعه يافته قرار خواهيم گرفت و اين نحوه تجارت بر ما تحميل خواهد شد.
    چرامشترکان اینترنت در ایران  ترجیح می‌دهند کمتر به دانلود فایل‌ های تصویری و ویدیویی اقدام کنند؟
    اینترنت
    چرامشترکان اینترنت در ایران ترجیح می‌دهند کمتر به دانلود فایل‌ های تصویری و ویدیویی اقدام کنند؟
    پیش ‌بینی‌ها نشان می‌ دهد تعداد مشترکان تلفن همراه در سال ۲۰۲۰ به بیش از پنج میلیارد و ۴۰۰ میلیون نفر خواهد رسید و به موازات آن مصرف داده نیز افزایش خواهد یافت؛ تا آنجا که سهم ویدئو از ترافیک داده دنیا از ۶۴ درصد در سال ۲۰۱۴ به ۸۰ درصد در سال ۲۰۱۹ خواهد رسید.
    برای موفقیت بلند مدت در بازار سهام‌ چه قواعدی را باید رعایت کنیم
    تازه های کسب و کار
    برای موفقیت بلند مدت در بازار سهام‌ چه قواعدی را باید رعایت کنیم
    توجه داشته باشید که این توصیه‌ها بسیار عمومی هستند و هر کدام نسبت به شرایط ممکن است کاربردهای متفاوتی داشته باشند ولی هر کدام از توصیه‌ها دارای مفاهیم پایه‌ای هستند که می‌توانند شما را به یک سرمایه‌گذار آگاه تبدیل کند.
    دِرون‌های پاسخ EMS به‌زودی رنگ واقعیت به‌خود می‌گیرند.
    فناوریهای برتر
    دِرون‌های پاسخ EMS به‌زودی رنگ واقعیت به‌خود می‌گیرند.
    فرض کنید یک حادثه رانندگی برای شما رخ داده و کنار جاده افتاده‌اید. دِرون روی پیدا کردن شما زوم می‌کند؛ و به کمک GPS اسمارت‌فون‌تان به سمت محلی که قرار دارید، پرواز می‌کند. وقتی به مکان موردنظر رسید؛ آرام در نزدیکی شما فرود می‌آید در حالی‌که با خود کمک‌های اولیه آورده است.
    کدام گوشی های سامسونگ میتوانند اندروید نوقا را نصب کنند
    تلفن همراه و تبلت
    کدام گوشی های سامسونگ میتوانند اندروید نوقا را نصب کنند
    سامسونگ به تازگی عرضه‌ی آپدیت اندروید نوقا (Android Nougat) برای گلکسی اس 7 و اس 7 اج خود را برای کاربران تمام نقاط جهان و به صورت OTA آغاز کرده است. حالا این موضوع باعث به وجود آمدن این پرسش برای کاربران شده است که کدام یک از گوشی های سامسونگ این به‌روزرسانی را دریافت خواهند کرد؛ در ادامه با ما باشید تا به این سوال مهم پاسخ دهیم.
    روش جدید برای پیش‌بینی مرگ هفت سال آینده
    فرادانش
    روش جدید برای پیش‌بینی مرگ هفت سال آینده
    محققان به تازگی محققان موفق شده‌اند با یک آزمایش خون که هزینه آن تنها ۴۰ پوند است، خطر سکته قلبی را در افراد پیش بینی کنند. آن ها حتی می توانند با این آزمایش احتمال ایجاد حمله قلبی در افراد در هفت سال آینده را نیز پیش بینی کنند.
    مدرن کردن آشپزخانه‌ با اينترنت اشياء
    اینترنت اشیاء و پوشیدنی
    مدرن کردن آشپزخانه‌ با اينترنت اشياء
    وسایل اصلی آشپزخانه نیز می‌توانند در آینده این بخش مهم خانه‌ نقش پررنگ‌تری داشته باشند؛ یعنی وسایلی مانند اجاق گاز، یخچال و انواع فر‌ها می‌توانند به شبکه متصل شوند. این اتصال به افراد کمک می‌کند هر لحظه تسلط خود را بر آشپزخانه حفظ کنند.
    DeepMind مهار نشدني است، دست اندر كاران هوش مصنوعی به کجا می روند؟
    فرادانش
    DeepMind مهار نشدني است، دست اندر كاران هوش مصنوعی به کجا می روند؟
    هم اکنون نیز نشانه های کوچکی وجود دارند دال بر اینکه در آینده یادگیری تقویت شده به ایجاد شرایطی می انجامد که در آن، ماشین ها به سادگی غیرفعال نمی شوند و در برابر این مساله مقاومت خواهند کرد.
    برای عزیزانتان هدیه هنری پیشکش کنید؛ سایتی برای همه هنر دوستان
    استارتاپ ها
    برای عزیزانتان هدیه هنری پیشکش کنید؛ سایتی برای همه هنر دوستان
    «پیشکش» استارت‌آپی است که آمده تا به شما برای دریافت هرآنچه که به نام هنر باشد و هدیه دادنی، کمک کند. آنها که شعار «پیشکش» را «هنر، پیشکش زندگی» انتخاب کرده‌اند، در چهار بخش پیشکش‌هایی به شما می‌دهند .